Εάν στόχος της  Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μεταξύ άλλων η υπέρβαση των αποκλίσεων στην Ευρώπη, τόσο των κοινωνικών όσο και των οικονομικών, τότε η πολιτική συνοχής αποτελεί το πλέον ορατό και φιλόδοξο εργαλείο της. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος που είναι αρμόδιος για την Περιφερειακή Πολιτική Johannes Hahn αποκάλεσε αυτήν «αναπόσπαστο τμήμα της ευρωπαϊκής ιδέας.»

Το τρέχον πρόγραμμα 2007-2013 διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 347 δισ. ευρώ. Οι επικριτές ισχυρίζονται ότι το σύστημα αποτελεί τεράστια σπατάλη χρημάτων, βεβαρημένη με γραφειοκρατία, χωρίς συντονισμένη πολιτική σε επίπεδο ΕΕ, ένα σύστημα στο οποίο οι σημαντικότερες επιχειρήσεις είναι οι κύριοι επωφελούμενοι αν και προορίζεται να υποστηρίζει μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Όμως αυτό δεν είναι το βασικό πρόβλημα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα των Financial Times, στα μέσα της διάρκειας  του προγράμματος είχε διατεθεί μόνο το 10 τοις εκατό των πιστώσεων. Σε περίοδο κρίσης, προφανώς, οι εθνικές κυβερνήσεις που έχουν μεγάλη ανάγκη ρευστότητας αγωνίζονται κατά βάση να συγκεντρώσουν το ποσό που απαιτείται για τη συγχρηματοδότηση.

Όμως οι κρίσεις πάντοτε έχουν βοηθήσει την Ευρώπη να κάνει ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός. Η παρούσα κρίση θα μπορούσε να μας βοηθήσει να ξανασκεφτούμε την πολιτική συνοχής – να την εφαρμόσουμε πιο αποτελεσματικά και να προσπαθήσουμε να τη χρησιμοποιήσουμε πιο έξυπνα για να υπερβούμε την ευρωπαϊκή νομισματική και δημοσιονομική κρίση.

Προφανώς, το βασικό πρόβλημα είναι ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν είναι σε θέση ούτε να χρησιμοποιούν σωστά τα χρήματα ούτε και να συγχρηματοδοτούν τις δαπάνες. Σύμφωνα με τους ετήσιους λογαριασμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από το 1984, τα κράτη μέλη έχουν λάβει 7.719 δισ. ευρώ σε διαρθρωτική βοήθεια που δεν θα έπρεπε να είχε καταβληθεί. Μόνο 709 εκατομμύρια ευρώ ανακτήθηκαν.

Ιδού η νέα προσέγγιση: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα χορηγεί τις πιστώσεις για τη συνοχή όλο και περισσότερο άμεσα. Ενώ τα κράτη μέλη καταργούν το δικαίωμα συναπόφασης που διαθέτουν, η Επιτροπή προβλέπει ότι οι πιστώσεις χρησιμοποιούνται απευθείας για την υλοποίηση σχεδίων που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της οικονομίας ως ένα νέο Σχέδιο Marshall.

Όμως, πως θα λειτουργήσει αυτό στην πράξη; Τα χρήματα δίνονται για συγκεκριμένα σχέδια χρηματοδότησης. Τα κράτη μέλη – δηλαδή οι δικαιούχοι – πρέπει συνεπώς να υποβάλουν ένα συγκεκριμένο σχέδιο, να διεκπεραιώσουν τις απαραίτητες διοικητικές διαδικασίες για το σχέδιο αυτό και κατόπιν η Επιτροπή μπορεί να χορηγήσει τη χρηματοδότηση που έχει εγκριθεί για αυτό το συγκεκριμένο σχέδιο. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα χρήματα δεν θα τα απομυζήσουν διεφθαρμένοι υπάλληλοι ή δεν θα σπαταληθούν σε σχέδια ημετέρων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να καθορίσει σταθερά κριτήρια.

Αρκεί το παράδειγμα της Ελλάδος, η χώρα της οποίας οι παραποιημένες στατιστικές και το κρυφό δημοσιονομικό έλλειμμα πυροδότησαν τη σημερινή κρίση του ευρώ.

Εάν ποτέ η χώρα θελήσει να εξοφλήσει τα χρέη της, που ανέρχονται σε περισσότερα από 300 δισ. ευρώ ακαθάριστου εγχωρίου προϊόντος, θα πρέπει να δημιουργήσει ανάπτυξη, κατά προτίμηση με βιώσιμο τρόπο. Όμως τα μέτρα λιτότητας που είναι απαραίτητα προκειμένου η χώρα να επανέλθει στην ομαλότητα ταυτόχρονα στραγγαλίζουν τη χώρα.

Γιατί να μη χρησιμοποιήσουμε τις πιστώσεις συνοχής που έως σήμερα δεν έχουν ανακτηθεί προκειμένου να τονωθεί η οικονομία;

Υπάρχει ακόμη ένα τεράστιο ποσό προς διάθεση. Έχουν διατεθεί στην Ελλάδα περίπου 26 δισ. ευρώ για την περίοδο χρηματοδότησης 2007-2013. Μέχρι στιγμής έχουν απορροφηθεί μόνο 6 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 22 τοις εκατό. Η καταχρεωμένη Ελλάδα αγωνίζεται προφανώς να συγκεντρώσει το ποσό που απαιτείται για τη συγχρηματοδότηση.

Η Επιτροπή θα μπορούσε να χορηγήσει απευθείας τα υπολειπόμενα 20 δισ. ευρώ, είτε μέσω ενός εκτελεστικού οργανισμού είτε μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να προκύψει ένα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα έως 200 δισ. ευρώ.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, η πολιτική συνοχής έχει πράγματι τη δυνατότητα να κάνει τη μεγάλη διαφορά. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μεταξύ του 2000 και του 2006, η πολιτική συνοχής συνέβαλε στην αύξηση του ΑΕγχΠ κατά 2,8%. Περισσότερες από 23.000 επιχειρήσεις ενισχύθηκαν για να επιτύχουν βελτιωμένες αποδόσεις, 7.000 νέες επιχειρήσεις έλαβαν επίσης το μερίδιο που τους αναλογούσε.

Συνεπώς η Ελλάδα, καθώς και άλλες χώρες στη «ζώνη της ελιάς», πρέπει να αποκτήσουν την ευκαιρία για μια νέα προσέγγιση.

Η ΕΕ πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της για συνοχή σε επενδύσεις στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης , καθώς και για τη βελτίωση των υποδομών των μεταφορών, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Η Ευρώπη διέρχεται βαθιά κρίση. Και οι βαθιές κρίσεις απαιτούν νέες προσεγγίσεις. Χρειάζεται μόνο το θάρρος για να γίνει το επόμενο βήμα.